QANDLI DIABETNING BIRINCHI TURIDA LANGERGANС OROLCHALARI HUJAYRALARINI KO‘CHIRIB O‘TKAZISH: ADABIYOTLAR SHARHI

  • Sayfiyeva Xamida Djurayevna — Alfraganus universiteti “Tibbiyot” kafedrasi dotsenti, PhD
  • Xalimbayeva Zulhijja Said qizi — Alfraganus universiteti davolash ishi va pediatriya fakulteti 4-bosqich talabasi
Jurnal
«Fan va ta'lim yangiliklari» ilmiy-amaliy jurnali
Son
Fan va ta'lim yangiliklari" jurnali 2026-yil 9(2)-soni
Sahifalar
82-90
Nashr sanasi
DOI
https://doi.org/10.5281/zenodo.22934418

Annotatsiya

Ushbu maqolada qandli diabetning 1-turi (QD1)da Langergans orolchalari hujayralarini ko‘chirib o‘tkazishning rivojlanish tarixi, klinik samaradorligi, mavjud cheklovlari va istiqbolli zamonaviy yo‘nalishlari narrativ adabiyotlar sharhi asosida tahlil qilingan. Tahlil 2000-yilda taklif etilgan Edmonton protokolidan boshlab, Kollaborativ Islet Transplantatsiya Reestri (CITR) ma’lumotlari, uzoq muddatli klinik kuzatuvlar, shuningdek ildiz hujayralardan olingan orolcha hujayralari asosidagi zamonaviy terapiyalargacha bo‘lgan ilmiy rivojlanish bosqichlarini qamrab oladi. Adabiyotlar ma’lumotlariga ko‘ra, klassik allogen orolcha transplantatsiyasi ayrim og‘ir gipoglikemiya bilan kechuvchi QD1 bemorlarida insulin mustaqilligiga erishish va glyukemik nazoratni yaxshilash imkonini beradi. Biroq donor materialining cheklanganligi, transplantat funksiyasining vaqt o‘tishi bilan pasayishi va immunosupressiv davolashga ehtiyoj ushbu usulning asosiy cheklovlari hisoblanadi. So‘nggi yillarda ildiz hujayralardan olingan orolcha hujayralari, jumladan zimislecel (VX-880) va kimyoviy induksiyalangan pluripotent ildiz hujayralaridan olingan isletlar (CiPSC-islet), ushbu muammolarni kamaytirishga qaratilgan istiqbolli yo‘nalish sifatida shakllanmoqda. Shu bilan birga, mazkur yangi texnologiyalarning uzoq muddatli xavfsizligi va samaradorligi bo‘yicha ma’lumotlar hali cheklangan. Umuman olganda, Langergans orolchalari transplantatsiyasi QD1ni davolashda muhim hujayraviy terapiya yo‘nalishi bo‘lib, kelajakda ildiz hujayra texnologiyalari donor tanqisligi muammosini kamaytirishi mumkin.

Kalit so‘zlar: qandli diabet 1-turi, Langergans orolchalari, orolcha transplantatsiyasi, Edmonton protokoli, ildiz hujayralari, insulin mustaqilligi, immunosupressiya, beta-hujayralarni almashtirish terapiyasi

PDF yuklab olish