O‘ZBEK OLIY TA’LIMIDA GENERATIV SUN’IY INTELLEKTDAN YO‘NALTIRILGAN FOYDALANISH VA AKADEMIK YOZUV KOMPETENSIYASI: IMKONIYATLAR, XAVFLAR VA PEDAGOGIK MODEL
Annotatsiya
Maqolada generativ sun’iy intellekt (GenAI) vositalaridan oliy ta’limda akademik yozuvni o‘qitish jarayonida foydalanishning pedagogik imkoniyatlari va xavflari nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotning hozirgi bosqichi tavsifiy adabiyotlar sharhi shaklida tashkil etilgan bo‘lib, unda 2023–2026-yillarda ChatGPT va unga o‘xshash katta til modellarining akademik yozuv, EFL yozuvi hamda AI savodxon-ligi masalalariga bag‘ishlangan ilmiy ishlar ko‘rib chiqilgan. Tahlil GenAI vositala-rining g‘oya yaratish, rejalashtirish, matnni qayta tashkil etish, til xatolarini aniqlash va shakllantiruvchi qayta aloqa berish funksiyalarini bajarishi mum-kinligini, biroq ularning samaradorligi texnologiyaning o‘zi bilan emas, balki qo‘llanish pedagogik sharoitlari bilan belgilanishini ko‘rsatadi: ayniqsa o‘qituvchi ko‘magi asosiy moderator omil sifatida namoyon bo‘ladi. Shu bilan birga, sun’iy in-tellekt yaratgan matnni mustaqil ish sifatida taqdim etish, mavjud bo‘lmagan man-balarni haqiqiy deb qabul qilish va vositaga haddan tashqari bog‘lanib qolish xa-vflari ajratib ko‘rsatiladi. Tahlil asosida talabani mustaqil muallif sifatida saqlab qolishga qaratilgan to‘rt bosqichli yo‘naltirilgan GenAI modeli — mustaqil re-jalashtirish, yo‘naltirilgan sun’iy intellekt bilan ishlash, tanqidiy baholash va mus-taqil qayta ishlash — taklif etiladi. Model empirik sinovdan o‘tkazilmagan va ped-agogik konsepsiya sifatida baholanishi lozim.
Kalit so‘zlar: generativ sun’iy intellekt, akademik yozuv, ChatGPT, AI savodxonligi, oliy ta’lim, pedagogik model, shakllantiruvchi qayta aloqa, akademik halollik, argumentatsiya, o‘qituvchi ko‘magi, EFL yozuvi